Προσπελάσεις (Views): 2865
Πακέτο: Α. ΠΟΛΛΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ: Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στο Δημοτικό Σχολείο

Ενότητα: Δάσος

Κεφάλαιο: Δασικό έδαφος

Δασικό έδαφος
 
«Δασικό έδαφος είναι το τμήμα του γήινου φλοιού, το οποίο χρησιμεύει ως φορέας και μέσο διατροφής της δασικής βλά­στησης, αποτελείται από ανόργανα και οργανι­κά συστατικά, διυφαίνεται από εναλλασσόμενα μερίδια νερού και αέρα, κατοικείται από ζωντανούς οργανισμούς και έχει εδαφογενετικούς παράγοντες, οι οποίοι δεν επιδρούν σε άλλα εδάφη: τη φυλλοστρωμνή, τις ρίζες των δασικών δέντρων και ειδικούς οργανισμούς η υπόσταση των οποίων εξαρτάται από την δασική βλάστηση» (Widle 1958).
Το δασικό έδαφος αποτελεί μαζί με την δασι­κή βλάστηση, την πανίδα και το κλίμα, το οικο­σύστημα που ονομάζεται δάσος.
Τα δασοπονικά είδη με το ριζικό τους σύστημα αφενός συγκρατούν το δασικό έδα­φος, το οποίο είναι απαραίτητο για τη στήριξη και τη διατροφή τους, και αφετέρου βοηθούν στη γένεσή του προκαλώντας την αποσάθρω­ση του μητρικού πετρώματος (βλ. Έδαφος). Σε δάσος φυλλοβόλων δένδρων παρατηρήθηκε διάβρωση 5 κιλά ανά στρέμμα, σε αναδάσωση με πεύκα 1 κιλό, ενώ σε γεωργικό έδαφος 1.000 κιλά και σε βοσκότοπο 80 κιλά. Στη χώρα μας η καταστροφή από τη διάβρωση υπολογίζεται σε 50.000 - 100.000 στρέμματα το χρόνο, δηλ. χάνουμε έδαφος ίσο με την έκταση ενός μικρού νησιού (Ζάχαρης 2007).
Σύμφωνα με τον καθηγητή Ντάφη (1986): «Η ζωή στο χώρο των ριζών χαρακτηρίζεται από πολύπλοκες σχέσεις και συνίσταται από λειτουργίες, τις οποίες δεν μπορούμε να διαχω­ρίσουμε από την όλη οικολογία του δάσους».
Τα νεκρά οργανικά υλικά (φύλλα, κλαδιά κ.λπ.) που πέφτουν στο έδαφος, αυξάνουν τον όγκο του και επιστρέφουν σ' αυτό πολλά από τα θρεπτικά συστατικά που είχαν προσλάβει τα δασικά φυτά με το ριζικό τους σύστημα.
Στο έδαφος έχει την κατοικία του πολύ μεγάλος αριθμός ζώων και μικροοργανισμών, που παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στις διεργα­σίες που συμβαίνουν στο έδαφος (βλ. Έδαφος) και οι οποίες είναι καθοριστικές για την ύπαρξη του δάσους. Ένα τετραγωνικό μέτρο φυλλάδας δάσους με πεύκα μπορεί να φιλοξενεί 35 εκατομμύρια μικροοργανισμούς (μύκητες κλπ.). Τα αντίστοιχα νούμερα σε δάσος δρυός και σε μικτό δάσος είναι 84 και 240 εκατομμύρια (Ζάχαρης 2007). Από την άλλη, τα σκουλήκια μπορούν να κατεργαστούν σε μια βλαστητική περίοδο περισσότερους από 50 τόνους εδά­φους στο εκτάριο. Η ίδια τουλάχιστον ποσότη­τα εδάφους μεταφέρεται από τα ποντίκια από τα κατώτερα στρώματα στην επιφάνεια του εδάφους. Οι ζωικοί αυτοί οργανισμοί διασωληνώνουν και κατεργάζονται το έδαφος καλύτε­ρα και από ένα όργωμα. Εκτός απ' αυτό μεταφέρουν θρεπτικά συστατικά από τα κατώτερα στρώματα στην ενεργό περιοχή των ριζών, ενώ συγχρόνως προκαλούν την ανάμιξη των οργανικών ουσιών με τα ανόργανα συστατικά του εδάφους.
Στο έδαφος επιτελείται η διαδικασία της αποικοδόμησης, η οποία συμμετέχει στη δημι­ουργία του χούμου (βλ. Έδαφος).
Σύμφωνα με τον ορισμό του Scheflen (1956), ο χούμος είναι «το σύνολο της οργανικής ουσίας, η οποία βρίσκεται πάνω ή μέσα στο έδαφος και η οποία υπόκειται σε συνεχείς διερ­γασίες αποσύνθεσης και σύνθεσης νέων ουσιών».
 
Το Δάσος...
  • Κρατάει στην κομοστέγη του 10 - 50% των νερών της βροχής.
  • Μειώνει την μέση ετήσια απορροή κατά 10 - 20%.
  • Μειώνει τις πλημμυρικές αιχμές κατά 50 - 60%.
Κατά το σχηματισμό του χούμου συμβαίνει αφενός διάσπαση της οργανικής ουσίας σε απλούστερες ενώσεις και σε ανόργανα συστα­τικά, όπως O2, Ν, S, Ρ, Ca, διαδικασία που ονομάζεται ανοργανοποίηση, και αφετέρου σύνθεση νέων πολύπλοκων χουμικών ενώσεων, διαδικασία που ονομάζεται χουμοποίηση.
Στο δάσος η διαδικασία της χουμοποίησης γίνεται από τους διάφορους μικροοργανισμούς και τα μικρά ζώα που ζουν μέσα ή πάνω στο έδαφος. Ο χούμος παίζει σπουδαίο ρόλο στη διατροφή των δέντρων και στην επιτυχία της φυσικής αναγέννησης. Επίσης, επηρεάζει την ευφλεκτότητα καθώς και τις φυσικές ιδιότητες των δασικών εδαφών (υδατοπερατότητα, διαβρωσιμότητα κ.λπ.).